چاقی نوعی بیماری مزمن است که با انباشت چربی بیش از حد و عوارض متابولیک مرتبط، ازجمله مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲ و خطرات قلبی-عروقی مشخص میشود. مدیریت وزن مؤثر نیازمند کاهش پایدار دریافت انرژی و بهبود عادات غذایی است، بااینحال، پایبندی به مداخلات سبک زندگی اغلب چالشبرانگیز است. درمانهای فارماکولوژیک که هم محرکهای متابولیک و هم محرکهای رفتاری چاقی را هدف قرار میدهد، مزایای بالینی قابل توجهی ارائه میدهند.
تیرزپاتاید یک آگونیست دوگانه گیرندههای پپتید انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز (GIP) و پپتید شبه گلوکاگون-۱ (GLP-1)، یا «twincretin» است که در مقایسه با آگونیستهایی که فقط روی گیرنده GLP-1 موثراند، اثربخشی بیشتری در کاهش وزن و بهبود وضعیت متابولیک نشان داده است. اثرات کاهش وزن آن نهتنها از طریق بهبود حساسیت به انسولین و تنظیم شرایط متابولیک، بلکه با سرکوب اشتها و کاهش دریافت غذا نیز میانجیگری میشود. برای درک بهتر تأثیر آن بر عادات غذایی، یک کارآزمایی فاز ۱ به ارزیابی اثرات تیرزپاتاید بر ولع غذا و ترجیحات غذایی در بزرگسالان مبتلا به چاقی تحت محدودیتهای رژیم غذایی پرداخت.
شواهد حاصل از یک کارآزمایی بالینی فاز ۱ تصادفیسازیشده و کنترلشده
در یک مطالعه ۱۸ هفتهای، دوسوکور، کنترلشده با پلاسبو فاز ۱، ۵۵ بزرگسال مبتلا به چاقی (BMI از ۳۰ تا ۴۵ کیلوگرم بر مترمربع) با حداقل یک اختلال متابولیک شرکت کردند.شرکتکنندگان یک بار در هفته تیرزپاتاید ۱۵ میلیگرم (۲۷ نفر) یا پلاسبو (۲۸ نفر) در کنار مشاوره تغذیه ساختاریافته دریافت کردند. ترجیحات غذایی و ولع مصرف با استفاده از پرسشنامه انتخاب خوراکیها (FPQ) و فهرست ولع غذا (FCI) در ابتدای مطالعه، هفته ۸ و هفته ۱۸ ارزیابی شدند.
نتایج کلیدی
کاهش وزن و دریافت انرژی
- شرکتکنندگان تحت درمان با تیرزپاتاید بهطور میانگین ۱۶٫۷ کیلوگرم (در مقابل ۸٫۳ کیلوگرم با پلاسبو) در ۱۸ هفته وزن از دست دادند (۰٫۰۰۱>p).
- دریافت انرژی در طول وعدههای ناهار و شام بدون محدودیت، با تیرزپاتاید به میزان ۸۵۶ کیلوکالری کاهش یافت که با کاهش قابل توجه در اشتهای کلی همراه بود.
ترجیحات غذایی و ولع مصرف
- در مقایسه با پلاسبو، مصرفکنندگان تیرزپاتاید در هفتههای ۸ و ۱۸، کاهش معنیداری در 10 شاخص از بین 12 شاخص پرسشنامه ترجیحات غذایی (FPQ) بهدست آوردند. (۰٫۰۵>p) (شکل A).
- ترجیح شرکتکنندگان بهطور خاص برای غذاهای پرچرب و با قند ساده کاهش یافت (۰٫۰۱>p).
- تیرزپاتاید امتیازات کلی پرسشنامه ولع غذایی (FCI) و ولع مصرف برای شیرینیجات، کربوهیدراتها/نشاستهها و چربی فستفودها را کاهش داد (۰٫۰۵>p)، درحالیکه ولع مصرف برای اقلام پرچرب یا میوهها/سبزیجات تحت تأثیر قرار نگرفت (شکل B).
- کاهش بیشتر در ولع غذا با کاهش وزن بیشتر در میان شرکتکنندگان تحت درمان با تیرزپاتاید همبستگی داشت (شکل C).
پیامدهای بالینی
این یافتهها نشان میدهد تیرزپاتاید هم محرکهای متابولیک و هم محرکهای لذتمحور رفتار خوردن را تعدیل میکند. تیرزپاتاید با کاهش اشتها، دریافت کالری و ولع مصرف غذاهای بسیار خوشطعم، فراتر از مداخله سبک زندگی بهتنهایی، از کاهش وزن معنیدار حمایت میکند. این مکانیسم دوگانه، هدف قرار دادن تنظیم انرژی و پاسخهای هدونیک (لذتمحور)، ممکن است به بیماران در دستیابی و حفظ کاهش وزن بالینی کمک قابل توجهی کند، بهویژه در افرادی که با ولع غذا که مانع پایبندی به رژیم غذایی میشود، دستوپنجه نرم میکنند.
نتیجهگیری
در این کارآزمایی فاز ۱، تیرزپاتاید نهتنها کاهش وزن قابل توجه و کاهش دریافت انرژی را تقویت کرد، بلکه بهطور معنیداری ترجیحات غذایی و ولع مصرف را کاهش داد. این اثرات نقش تیرزپاتاید را در تضعیف محرکهای اشتهایی و هدونیک (لذتمحور) که به چاقی کمک میکنند، برجسته میسازد و مکانیسم قانعکنندهای را برای اثربخشی قوی آن در مدیریت وزن ارائه میدهد.
منبع
Kennedy SF, Knights A, Ravussin E, Sanchez-Delgado G, Nishiyama H, Qian HR, Pratt EJ, Milicevic Z, Haupt A, Coskun T, Martin CK. Impact of tirzepatide treatment on participant-reported food craving and food preference: Secondary analyses of a phase 1 randomised controlled trial in people with obesity with dietary restriction. Diabetes Obes Metab. 2025 Aug 28
