سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
PCOS شایعترین اختلال غدد درونریز در زنان در سنین باروری است و شیوع آن بسته به معیارهای تشخیصی بین ۵ تا ۲۱ درصد متغیر است. این اختلال با هایپرآندروژنیسم، اختلال تخمکگذاری و تخمدانهای پلیکیستیک مشخص میشود و ارتباط قوی با چاقی، مقاومت به انسولین و عوارض کاردیومتابولیک دارد.
چاقی نقش محوری در پاتوفیزیولوژی PCOS دارد. بین ۴۰ تا ۹۰ درصد زنان مبتلا به PCOS، دچار اضافهوزن یا چاقی هستند و افزایش بافت چربی موجب تشدید مقاومت به انسولین، هایپرآندروژنیسم و اختلالات باروری میشود. افزایش توده چربی همچنین آنزیم آروماتاز را فعال کرده و تبدیل آندروژنها به استروژن را بیشتر میکند و محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان را بیشتر مختل میسازد. در نتیجه، افزایش وزن باعث وخامت وضعیت نامنظمی قاعدگی، ناباروری و خطرات متابولیک میشود.
اگرچه اصلاح سبک زندگی پایه اصلی درمان است، معمولا به دلیل دشوار بودن حفظ پایبندی بیماران، در سالهای اخیر استفاده از درمانهای دارویی افزایش یافته است. در میان این درمانها، آگونیستهای GLP-1 در کاهش وزن و بهبود وضعیت متابولیک مؤثر بودهاند. تیرزپاتاید که یک آگونیست دوگانه گیرنده GLP-1 وGIP ، یا “Twincretin” است، مزایای گستردهتری نسبت به آگونیستهای GLP-1 دارد و بهعنوان گزینهای نوظهور برای درمان PCOS مطرح شده است.
شواهد حاصل از یک مطالعه مشاهدهای گذشتهنگر
یک مطالعه گذشتهنگر مشاهدهای از جولای ۲۰۲۴ تا فوریه ۲۰۲۵ برای بررسی تأثیر تیرزپاتاید در زنان مبتلا به PCOS و چاقی انجام شد.
- شرکتکنندگان: ۵۶ زن بالای ۱۸ سال با PCOS و چاقی BMI ≥30 یا BMI ≥27 kg/m² به همراه کوموربیدیتیهای مرتبط با چاقی
- رژیم درمانی: تیرزپاتاید هفتهای یکبار، شروع با 2.5 میلیگرم به مدت ۴ هفته، سپس ۵ میلیگرم برای ۴ هفته و ادامه با 7.5 میلیگرم تا پایان مطالعه.
نتایج کلیدی
وزن و BMI
- کاهش وزن از 12.7 ± 84.8 کیلوگرم به 10.8 ± 76.7 کیلوگرم، نشاندهنده 9.5% کاهش (p=0.0004).
- کاهش BMI از 6.1 ± 36.5 کیلوگرم بر مترمربع به 4.7 ± 32.5 کیلوگرم بر متر مربع (p=0.0002).
کنترل قند خون
- کاهش قند خون ناشتا از 0.78 ± 6.89 به 0.42 ± 5.57 میلیگرم بر دسیلیتر (p<0.0001).
- کاهش HbA1c از 0.6 ± 5.7% به 0.4 ± 4.9% (p<0.0001).
علائم PCOS
- کاهش نامنظمی قاعدگی از 85.7% به 32.1% (p<0.0001).
- کاهش شیوع کیست تخمدانی از 89.3% به 41% (p<0.0001).
- بهبود مقاومت به انسولین از 80.4% به 50% (p=0.008).
- آکنه، آکانتوزیس نیگریکانس، افسردگی/اضطراب، خستگی و آپنه خواب نیز کاهش معنیداری نشان دادند.
ایمنی و تحملپذیری
- شایعترین عوارض شامل سوزش معده (42.9%)، تهوع/استفراغ (39.3%)، ضعف عمومی (33.9%)، خارش محل تزریق (28.6%) بودند.
- در مجموع 84% بیماران از نتایج درمان رضایت داشتند.
پیامدهای بالینی
این نتایج نشان میدهد که تیرزپاتاید میتواند بهعنوان گزینه درمانی باارزش برای PCOS، بهویژه در زنان چاق و دارای مقاومت به انسولین، مطرح شود.
این دارو با هدف قرار دادن وزن و اختلالات متابولیک، نهتنها خطرات کاردیومتابولیک را کاهش میدهد بلکه علائم تولیدمثلی مانند نامنظمی قاعدگی و کیستهای تخمدانی را نیز بهبود میبخشد.
با وجود یافتههای امیدوارکننده، انجام مطالعات آیندهنگر و بلندمدت برای تأیید این نتایج و بررسی اثرات درمان بر باروری ضروری است. با توجه به شواهد حال حاضر، تیرزپاتاید بهعنوان یک گزینه نویدبخش در مدیریت PCOS مطرح است.
منبع
Ferdous J, Hossain MM, Faika MJ, Begum M, Mahjabeen S, Jahan IA, Khan MZ, Hossain MM. Role of Tirzepatide in Obesity Management Among Women with Polycystic Ovary Syndrome. International Journal of Diabetes and Endocrinology. 2025 Apr;10(2):37-44.
