چاقی بهعنوان یک بیماری مزمن
چاقی رسماً بهعنوان یک بیماری مزمن طبقهبندی میشود که به بروز پرفشاری خون، دیابت نوع ۲، بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) و رویدادهای قلبی-عروقی منجر میشود. تقریباً ۸۹۰ میلیون بزرگسال در سراسر جهان چاق هستند و در ایران بیش از ۶۰ درصد جمعیت اضافه وزن دارند و از هر سه کودک مدرسهای، یک نفر دچار اضافهوزن است.
تغییر سبک زندگی: سنگبنای درمان
کیفیت رژیم غذایی، فعالیت بدنی منظم و مدیریت استرس باید نخستین خط دفاعی باقی بمانند. تمام مداخلات دارویی یا جراحی، شامل داروهای تزریقی مبتنی بر اینکرتین، تنها زمانی توجیهپذیرند که بیمار واقعاً تلاش کرده و نتوانسته باشد از طریق تغییرات ساختاریافته سبک زندگی به کاهش وزن پایدار دست یابد.
داروهای تقلیدکننده اینکرتین بهعنوان ابزارهای متابولیک
داروهایی مانند آگونیستهای GLP-1 (مثل سماگلوتاید/®Ozempic) و آگونیستهای دوگانه GLP-1/GIP (مثل تیرزپاتاید/®Spartina) باید بهعنوان ابزارهای متابولیک دیده شوند نه «آمپولهای معجزهآسای کاهش وزن». این داروها با تقلید سیگنالهای هورمونهای روده، ترشح انسولین را افزایش میدهند، تخلیه معده را کند میکنند و مسیرهای سیری در مغز را فعال میکنند؛ مجموعه این عوامل باعث کاهش اشتها و بهبود مقاومت به انسولین میشود.
مزایای گسترده متابولیک فراتر از کاهش وزن
حتی کاهش وزنهای نسبتاً کم با این داروها میتواند استئاتوز کبدی و کنترل قند خون را بهبود بخشد و اغلب به پزشکان اجازه میدهد دیگر داروهای ضد دیابت را کاهش دهند یا قطع کنند. کاهش وزن پایدار، همچنین خطر سیروز، بیماریهای قلبی-عروقی و احتمالاً برخی سرطانهای مرتبط با چاقی را نیز کاهش میدهد.
انتخاب بیمار و مراقبت چندتخصصی
کاندیدهای مناسب شامل بزرگسالان با BMI ≥30 یا BMI ≥27 بههمراه حداقل یک کوموربیدیتی (دیابت نوع ۲، فشارخون بالا یا دیسلیپیدمی) هستند. بهترین پیامدها زمانی حاصل میشود که یک تیم چندرشتهای شامل فوقتخصص گوارش، غدد، تغذیه، روانشناسی و مربیگری سبک زندگی، اهداف واقعبینانه تعیین کرده و تغییر رفتار و مدیریت عوارض را هدایت کنند.
تجویز ایمن، تیتراسیون و پایش
درمان باید با دوزهای پایین آغاز شود و طی چند هفته بهتدریج افزایش یابد تا تعادل بین اثربخشی و تحملپذیری حفظ شود. مشاوره درخصوص مدیریت عوارض گوارشی (تهوع، اسهال، یبوست) ضروری است؛ ازجمله خوردن وعدههای کوچک و کمچرب، هیدراته ماندن و افزایش مصرف پروتئین برای حفظ توده عضلانی.
تضمین کیفیت و دسترسی به دارو
محصولات قاچاق فاقد تضمین زنجیره سرد و اصالت هستند و میتوانند خطرناک باشند. تولید داخلی تیرزپاتاید (®Spartina) با استاندارد GMP باعث افزایش دسترسی و مقرونبهصرفگی دارو میشود. تدوین دستورالعملهای کشوری برای تضمین دسترسی همه بیماران به داروهای اصل و باکیفیت ضروری است.
پوشش بیمهای و اقتصاد سلامت
همانطور که هزینه جراحی چاقی در بیمه بر اساس هزینههای آینده بیماری توجیه میشود، گروههای پرخطر، بهویژه بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ یا NAFLD پیشرفته، باید از حمایت بیمهای برای درمانهای اینکرتینی بهرهمند شوند. پوشش فراگیر برای همه افراد ممکن است بودجه لازم را فراتر از توان بیمهها ببرد، بنابراین اولویتبندی ضروری است.
استفاده مسئولانه از رسانههای اجتماعی
بهجای مقابله با «اینفلوئنسرهای سلامت»، همکاری با افراد معتبر میتواند پیامهای صحیح درباره سبک زندگی سالم و مصرف ایمن داروها را منتشر کند. این همکاریها نقش مهمی در مقابله با اطلاعات نادرست و ترویج توصیههای مبتنی بر شواهد دارند.
مصرف طولانیمدت و حفظ کاهش وزن
درمانهای چاقی، از جمله داروهای اینکرتینی، مشابه داروهای کنترل کننده فشار خون یا دیابت، اغلب نیازمند مصرف طولانیمدت برای حفظ فواید هستند. پس از قطع درمان، بیمار باید تلاش خود در حفظ رژیم غذایی و ورزش را افزایش دهد تا از بازگشت وزن جلوگیری کند، که این موضوع اهمیت تعهد مادامالعمر به سبک زندگی سالم را برجسته میکند.
جمعبندی
درمانهای مبتنی بر اینکرتین ابزارهای قدرتمندی برای مدیریت سندرم متابولیک هستند و شکاف بین اقدامات غیرتهاجمی سبک زندگی و جراحیهای چاقی را پُر میکنند. موفقیت این رویکرد به انتخاب دقیق بیمار، پشتیبانی چندتخصصی، تضمین کیفیت، تجویز مسئولانه و تأکید پایدار بر رژیم غذایی و فعالیت بدنی بهعنوان ستونهای اصلی سلامت طولانیمدت بستگی دارد.
